Foto bij het artikel Proeftijd in het arbeidsrecht: regels, duur en opzeggen zonder opzegtermijn
Foto van advogadoaguilar op Pixabay

Arbeidsrecht

Proeftijd in het arbeidsrecht: regels, duur en opzeggen zonder opzegtermijn

Uitleg over de proeftijd in het arbeidsrecht: wanneer hij rechtsgeldig is, hoe lang hij maximaal mag duren en waarom opzeggen tijdens de proeftijd zonder opzegtermijn kan.

Dit is een redactioneel pseudoniem van de publicatie, geen claim van een onafhankelijk geverifieerde persoonlijke identiteit. Oorspronkelijke redactionele vermelding: Redactie Juridisch.

Proeftijd en opzegtermijn: waar het om gaat

Een proeftijd is de kennismakingsperiode aan het begin van het dienstverband. De bijzondere proeftijdregels gelden alleen als de proeftijd rechtsgeldig is overeengekomen én u op het moment van opzeggen daadwerkelijk binnen die proeftijd valt.

Een rechtsgeldige proeftijd vraagt in ieder geval om een schriftelijke afspraak. Is de proeftijd niet rechtsgeldig of al verstreken, dan gelden de gewone ontslagregels en de gewone opzegtermijn.

Een normale beëindiging buiten de proeftijd kent meestal een opzegtermijn. Geen opzegtermijn geldt bij ontslag tijdens de proeftijd en bij ontslag op staande voet.

De arbeidsrechtelijke regels over proeftijd en opzegtermijn staan in titel 7.10 BW. De wettelijke eisen aan de proeftijd staan in artikel 7:652 BW. Opzegging tijdens de proeftijd is geregeld in artikel 7:676 BW.

De wettelijke eisen en duur van de proeftijd staan in artikel 7:652 BW: schriftelijk, contract langer dan zes maanden, maximaal één maand bij zes maanden tot twee jaar en maximaal twee maanden bij twee jaar of langer. Opzegging tijdens de proeftijd is geregeld in artikel 7:676 BW.

Bij ontslag tijdens de proeftijd geldt geen opzegtermijn. Dat volgt uit artikel 7:676 BW. Bij ontslag op staande voet geldt eveneens geen opzegtermijn.

Buiten de proeftijd moet meestal een opzegtermijn in acht worden genomen. De precieze duur volgt uit de wet en de gemaakte afspraken.

Voor zieke werknemers geldt buiten de proeftijd een opzegverbod van twee jaar. Dat staat in artikel 7:670 lid 9 BW.

Wat is een proeftijd?

De proeftijd dient om te testen of de samenwerking bevalt. In die periode kunnen beide partijen de arbeidsovereenkomst direct opzeggen. De werkgever toetst of de werknemer aan de verwachtingen voldoet; de werknemer beoordeelt of werk en werkomgeving passen.

De proeftijd is geen aparte arbeidsovereenkomst en geen verlengde sollicitatieprocedure. Het is een beding in de arbeidsovereenkomst dan wel de cao dat de gewone opzegbescherming tijdelijk opzijzet. Zonder geldig proeftijdbeding geldt de normale ontslagroute met bijbehorende opzegtermijn.

Wanneer is een proeftijd rechtsgeldig?

Een proeftijd is alleen rechtsgeldig als aan de wettelijke eisen is voldaan. De afspraak moet schriftelijk zijn aangegaan, in het arbeidscontract of in de cao; een mondelinge proeftijd is ongeldig. Ook moet de arbeidsovereenkomst langer dan zes maanden duren.

De werkgever moet schriftelijk vastleggen hoe lang de proeftijd is. Verder mag de werknemer niet eerder bij dezelfde werkgever in dienst zijn geweest.

De proeftijd geldt voor beide partijen even lang. Hij begint op de dag dat de werknemer start en schuift naar voren als hij of zij eerder begint dan de datum in het contract. De maximale duur hangt af van de contractduur; die regels staan hierna.

De wettelijke eisen aan de proeftijd staan in artikel 7:652 BW. In artikel 7:652 lid 6 BW is bepaald dat een proeftijd langer dan twee maanden nietig is. Een proeftijd van maximaal twee maanden is dus de wettelijke bovengrens.

De maximale duur van de proeftijd hangt af van de duur van de arbeidsovereenkomst; de proeftijd is nooit langer dan twee maanden.

Belangrijke wettelijke regels over proeftijd

Schriftelijke afspraak vereist
Mondelinge proeftijd is ongeldig
Opzegtermijn tijdens proeftijd
Niet van toepassing

Proeftijd bij tijdelijke en opvolgende contracten

De maximale proeftijd hangt af van de duur van de arbeidsovereenkomst. Bij een dienstverband van maximaal zes maanden is geen proeftijd toegestaan. Duurt het langer dan zes maanden maar korter dan twee jaar, dan is maximaal één maand proeftijd mogelijk. Bij een contract van twee jaar of langer geldt een maximum van twee maanden.

Een cao mag van die wettelijke maxima afwijken, maar de proeftijd mag nooit langer dan twee maanden duren.

Na een eerste arbeidsovereenkomst voor bepaalde tijd is in een opvolgend contract in principe geen proeftijd toegestaan. Alleen als de functie in het nieuwe contract duidelijk andere vaardigheden of verantwoordelijkheden vraagt, is een uitzondering mogelijk.

Ook is geen proeftijd toegestaan als de nieuwe werkgever feitelijk als opvolger van de vorige werkgever moet worden gezien.

Bij een tijdelijk contract zonder vaste einddatum geldt een maximale proeftijd van één maand, mits het dienstverband langer dan zes maanden duurt.

Maximale duur van de proeftijd afhankelijk van contractduur

  1. Contract langer dan 6 maanden maar korter dan 2 jaarMaximaal 1 maand
  2. Contract van 2 jaar of langerMaximaal 2 maanden
  3. Contract van maximaal 6 maandenGeen proeftijd toegestaan

Opzeggen tijdens de proeftijd: geen opzegtermijn

Tijdens de proeftijd is geen preventieve toets door UWV of de kantonrechter nodig. Er geldt geen opzegtermijn, geen van de redelijke gronden voor ontslag hoeft te bestaan en er geldt geen herplaatsingsplicht.

De ontslagverboden en opzegtermijnen gelden niet. Voor de opzegging is geen UWV-vergunning vereist en de werkgever is op die gronden geen schadevergoeding verschuldigd.

Met een rechtsgeldige proeftijd is ontslag vrij gemakkelijk: het mag zonder reden en kan mondeling of schriftelijk worden doorgegeven. Als de werknemer erom vraagt, moet de werkgever een reden geven die aan goed werkgeverschap voldoet.

Opzegging kan doorgaans op ieder moment tijdens de proeftijd plaatsvinden en de arbeidsovereenkomst kan meteen eindigen; een mondelinge verklaring kan voldoende zijn (artikel 7:676 BW). De proeftijd begint op de dag dat de werknemer start.

Voor de zekerheid bevestigt u de opzegging per gewone en aangetekende brief. Degene die opzegt, moet de reden schriftelijk aangeven als de ander daarom vraagt (artikel 7:676 BW).

Ook bij ziekte van de werknemer is ontslag in de proeftijd mogelijk; ziekte verlengt de proeftijd niet. Wordt de werknemer tijdens ziekte in de proeftijd ontslagen, dan kan hij of zij mogelijk recht hebben op een Ziektewetuitkering.

De vrijheid is niet onbegrensd. Opzegging kan worden aangevochten bij discriminatie of ernstig onredelijk gedrag, met vernietiging of schadevergoeding tot gevolg; in de praktijk wordt schade door een opzegging in de proeftijd slechts zelden vergoed.

Tijdlijn: belangrijke momenten tijdens de proeftijd

Startdatum werknemer
Begin van de proeftijd
Einde proeftijd
Eindigt automatisch na maximale duur (1 of 2 maanden)
Ontslag tijdens proeftijd
Mogelijk zonder reden, zonder opzegtermijn
Ziekte tijdens proeftijd
Verlengt proeftijd niet; ziekenfondsuitkering mogelijk

Zelf ontslag nemen in de proeftijd

Als werknemer kunt u tijdens de proeftijd zelf opzeggen. U heeft dan geen recht op een WW-uitkering, omdat u zelf ontslag neemt. Mogelijk heeft u wel aanspraak op een bijstandsuitkering van uw gemeente.

Wilt u zekerheid over het einde van het dienstverband? Bevestig de opzegging dan schriftelijk.

Proeftijd niet rechtsgeldig: wat dan?

Voldoet de proeftijd niet aan de vereisten, dan is die niet rechtsgeldig en geldt de proeftijd feitelijk niet. De normale ontslagregels en de gewone opzegtermijn zijn dan van toepassing: de werkgever moet een geldige ontslagroute volgen, met de bijbehorende opzegtermijn.

Ontslaat de werkgever de werknemer per direct op grond van een niet-rechtsgeldige proeftijd, dan kan dat financiële gevolgen hebben. De werknemer kan doorbetaling van loon of een schadevergoeding eisen.

Een opzegging mag ook niet discriminerend zijn. Zegt de werkgever op in strijd met het discriminatieverbod, dan kan de werknemer de beëindiging laten vernietigen (artikel 7:681 BW).

Denk aan verboden onderscheid wegens geslacht, zoals zwangerschap (artikel 7:646 BW), en wegens ras, godsdienst, geaardheid, handicap of chronische ziekte (WGB). Een opzegging om algemene redenen terwijl iemand zwanger of ziek is, blijft wel rechtsgeldig.

Loopt de proeftijd niet rechtsgeldig, dan loopt de arbeidsovereenkomst in beginsel door. De werkgever is dan gebonden aan de gewone ontslagroute en de gewone opzegtermijn.

Opzegtermijn buiten de proeftijd

Voor een normale beëindiging buiten de proeftijd geldt meestal een opzegtermijn. De duur volgt uit de wet. Van wettelijke minimumstandaarden mag niet ten nadele van de werknemer worden afgeweken.

Voor zowel de werkgever als de werknemer kan een opzegtermijn gelden. De precieze duur en voorwaarden volgen uit de wet en de gemaakte afspraken.

Houd bij het plannen van de beëindiging rekening met de opzegtermijn. De exacte einddatum volgt uit de toepasselijke regels en afspraken.

Opzegging tijdens de proeftijd is geregeld in artikel 7:676 BW. Daarom geldt dan geen opzegtermijn. Bij ontslag op staande voet geldt eveneens geen opzegtermijn.

Twee situaties vormen een uitzondering waarin geen opzegtermijn geldt: ontslag tijdens de proeftijd en ontslag op staande voet. Buiten die situaties moet meestal een opzegtermijn in acht worden genomen.

De opzegtermijn buiten de proeftijd is niet aan een proeftijdbeding gekoppeld. De proeftijd is de periode waarin de gewone opzegbescherming tijdelijk opzijstaat. Daarna geldt de gewone ontslagroute met de bijbehorende opzegtermijn.

Voor de opzegtermijn geldt dat de wettelijke minimumwaarborg blijft staan. De duur kan nader zijn geregeld in de arbeidsovereenkomst of cao.

Bij een tijdelijk contract met een vaste einddatum dat ten minste zes maanden duurt, geldt een aanzegtermijn. De werkgever moet uiterlijk één maand voor het einde schriftelijk melden of het contract doorgaat en onder welke voorwaarden.

Voor zieke werknemers geldt buiten de proeftijd een opzegverbod van twee jaar. Dit staat in artikel 7:670 lid 9 BW.

Praktische checklist

  1. Controleer of de proeftijd schriftelijk is afgesproken en of de duur past bij de contractduur.

Geen proeftijd bij een dienstverband van maximaal zes maanden. Maximaal één maand bij een looptijd van zes maanden tot twee jaar; maximaal twee maanden bij twee jaar of langer.

  1. Bepaal of u op het moment van opzeggen binnen de proeftijd valt. De proeftijd begint op de eerste werkdag en schuift mee als u eerder begint.
  2. Buiten een geldige proeftijdvolg de gewone ontslagroute en houd de gewone opzegtermijn aan. De duur daarvan staat in de wet en kan nader zijn geregeld in contract of cao.
  3. Zegt u zelf op in de proeftijd? Houd rekening met het ontbreken van WW-recht; een bijstandsuitkering via de gemeente is eventueel mogelijk.
  4. Controleer of de proeftijd niet langer dan twee maanden duurt. Een langere proeftijd is nietig (artikel 7:652 lid 6 BW).
  5. Let op het tijdelijk contract met een vaste einddatum dat ten minste zes maanden duurt. Controleer of de aanzegging uiterlijk één maand voor het einde schriftelijk is gedaan.
  6. Bij ziekte geldt een opzegverbod van twee jaar. Dat geldt ook buiten de proeftijd (artikel 7:670 lid 9 BW).
  7. Bij ontslag op staande voet geldt geen opzegtermijn, net als tijdens de proeftijd.
  8. Opzegging tijdens de proeftijd is geregeld in artikel 7:676 BW; daarbij geldt geen opzegtermijn.
  9. De wettelijke regels over proeftijd en opzegtermijn staan in titel 7.10 BW. De proeftijdregels staan in artikel 7:652 BW.
  10. Buiten de proeftijd moet meestal een opzegtermijn in acht worden genomen. De precieze duur volgt uit de wet en de gemaakte afspraken.
  11. Controleer de opzegtermijn die in uw situatie geldt; de duur kan afhangen van de wet en de gemaakte afspraken.
  12. Houd bij het plannen van de beëindiging rekening met de opzegtermijn en de exacte einddatum volgens de toepasselijke regels.
  13. Bij een tijdelijk contract met vaste einddatum van ten minste zes maanden: meld uiterlijk één maand voor het einde schriftelijk of en onder welke voorwaarden het contract doorgaat.

Praktische checklist: controleer uw situatie tijdens of na de proeftijd

  • Is de proeftijd schriftelijk vastgelegd?
  • Past de duur van de proeftijd bij de contractduur?
  • Is de proeftijd niet langer dan 2 maanden?
  • Geldt een tijdelijk contract met vaste einddatum? Is melding binnen 1 maand voor einde gedaan?
  • Is er sprake van ziekte? Bestaat een opzegverbod van 2 jaar?
  • Zegt u zelf op in de proeftijd? Geen WW-recht, wel eventueel bijstand uit gemeente?

Meer uit Arbeidsrecht