
Arbeidsrecht
Arbeidsovereenkomst opstellen: welke afspraken zijn verplicht?
Juridisch is er alleen sprake van een arbeidsovereenkomst als drie elementen aanwezig zijn.
Eerst de kern: is er juridisch sprake van een arbeidsovereenkomst?
Juridisch is er alleen sprake van een arbeidsovereenkomst als drie elementen aanwezig zijn. Artikel 7:610 BW omschrijft haar als de overeenkomst waarbij de werknemer zich verbindt in dienst van de werkgever tegen loon gedurende zekere tijd arbeid te verrichten. De drie kernelementen zijn arbeid, loon en gezagsverhouding.
De werknemer verricht zelf het overeengekomen werk en ontvangt daarvoor loon. De werkgever mag opdrachten geven en de werkinhoud bepalen: instructies over hoe, wanneer en waar het werk gebeurt. Ontbreekt één element, dan is er juridisch geen arbeidsovereenkomst; dan kan bijvoorbeeld sprake zijn van een opdracht- of managementovereenkomst.
De wet kent een vermoeden dat de werknemer beschermt. Volgens artikel 7:610a BW wordt wie ten behoeve van een ander tegen beloning gedurende drie opeenvolgende maanden wekelijks, dan wel ten minste twintig uren per maand arbeid verricht, vermoed die arbeid krachtens arbeidsovereenkomst te verrichten.
Concreet: werkt iemand drie maanden lang elke week, of minimaal twintig uur per maand, voor dezelfde werkgever, dan mag hij uitgaan van een arbeidsovereenkomst. De werkgever moet dan ten minste het minimumloon betalen en kan de werknemer niet zomaar ontslaan. Is de werkgever het daar niet mee eens, dan moet hij bewijzen dat er geen arbeidsovereenkomst is.
Duurde de overeenkomst minstens drie maanden, dan geldt bovendien dat de bedongen arbeidsomvang in enige maand wordt vermoed gelijk te zijn aan de gemiddelde omvang van de arbeid per maand in de drie voorafgaande maanden (artikel 7:610b BW).
Geen vast model arbeidsovereenkomst, maar wel verplichte informatie
Er is geen standaardcontract of vast model. De wet bepaalt wel welke informatie de werkgever moet verstrekken.
De verplichting om die informatie te verstrekken staat in de Wet implementatie EU-richtlijn transparante en voorspelbare arbeidsvoorwaarden. Die wet verscheen op 7 juli 2022 in Staatsblad 277 en bepaalt welke belangrijke aspecten van de arbeidsrelatie en de arbeidsvoorwaarden een werkgever verplicht aan de werknemer moet melden.
Een arbeidsovereenkomst mag schriftelijk of mondeling worden afgesloten; ook mondelinge afspraken zijn geldig. Wel moet de werkgever de gemaakte afspraken op papier zetten en de werknemer daarvan een kopie geven.
Krijgt de werknemer ze niet op papier, dan kan hij zelf de afspraken opschrijven, daar zijn handtekening onder zetten en de werkgever vragen dat document ook te ondertekenen. Weigert de werkgever de informatie schriftelijk te geven of klopt die niet, dan is hij aansprakelijk voor eventuele schade.
Leg het contract vast en laat beide partijen tekenen voordat de werknemer met het werk begint. Zonder duidelijk vastgelegde arbeidsrelatie kan verwarring ontstaan over de gemaakte afspraken. Een ondertekend exemplaar voor beide partijen voorkomt later discussie.
Deze gegevens moet de werkgever binnen één week verstrekken
Binnen één week na indiensttreding moet de werkgever schriftelijk een aantal basisgegevens melden. Het gaat om naam en woonplaats van werknemer en werkgever, de plaats of plaatsen waar wordt gewerkt, de functie of het soort werk en de datum van indiensttreding.
Bij een tijdelijk contract moet de duur (looptijd) erbij staan. Ook moet de werkgever het aantal uren per dag of per week, de hoogte van het salaris en het betaalmoment melden, en eventueel de lengte van de proeftijd.
Deze gegevens vormen de ruggengraat van het contract. Zonder plaats van tewerkstelling, functie, ingangsdatum, arbeidsduur en loon met betaalmoment is niet na te gaan of de afspraken kloppen met de cao of met de wettelijke ondergrens.
Leg ook vast of het contract voor bepaalde of onbepaalde tijd is. Bij bepaalde tijd hoort de einddatum of het eindcriterium erbij.
Tijdschema voor informatieverplichtingen van de werkgever
- Binnen 1 week na indiensttredingVerstrekken van basisgegevens: naam, woonplaats, werkplek, functie, ingangsdatum, duur, uren, salaris, betaalmoment, proeftijd
- Binnen 1 maand na indiensttredingVerstrekken van vakantiegeld, vakantiedagen, opzegtermijn, pensioenregeling, concurrentiebeding, cao
Binnen één maand: vakantiegeld, vakantiedagen, opzegtermijn en cao
Binnen één maand na indiensttreding moet de werkgever aanvullend schriftelijk melden: de hoogte van de vakantietoeslag, het aantal vakantiedagen en de duur van de opzegtermijn. Ook de eventuele pensioenregeling, het eventuele concurrentiebeding en de collectieve arbeidsovereenkomst (cao) als die van toepassing is, moeten worden gemeld.
Bij een standaard-cao mogen de afspraken in het arbeidscontract daar niet van afwijken. In de cao staan vaak ook regels over de hoogte van het loon, vakantie en opzegtermijnen.
Door de implementatie van de EU-richtlijn transparante en voorspelbare arbeidsvoorwaarden is de informatieverplichting van de werkgever uitgebreid. Sinds 2022 moet hij de werknemer ook actief informeren over arbeidstijden, proeftijd, loon, verlof, opleidingsrecht en de plaats van het werk.
In sectoren waar scholing en inzetbaarheid centraal staan, is het verstandig het opleidingsrecht expliciet in het contract of de informatiebrief op te nemen.
De werkgever moet de werknemer in staat stellen scholing te volgen die noodzakelijk is voor de uitoefening van zijn functie. Voor zover dat redelijkerwijs van hem kan worden verlangd, geldt dat ook voor het voortzetten van de arbeidsovereenkomst.
Dat laatste is aan de orde indien de functie van de werknemer komt te vervallen of hij niet langer in staat is deze te vervullen (artikel 7:611a BW).
Wat altijd geldt, ook als het niet in het contract staat
Naast de afspraken in de arbeidsovereenkomst moet de werkgever zich houden aan wettelijke regels die de werknemer beschermen. Het Burgerlijk Wetboek bevat regels over proeftijd, vakantie, opzegtermijnen en ontslag.
De Wet minimumloon en minimumvakantiebijslag bepaalt dat de werkgever minstens het minimumloon en de minimumvakantiebijslag moet betalen. De Arbeidstijdenwet regelt werktijden en rusttijden.
De Arbeidsomstandighedenwet bepaalt hoe bedrijven moeten zorgen dat werknemers veilig en gezond kunnen werken. De Wet arbeid en zorg bevat de verlofregelingen waarop een werknemer recht heeft.
De wetgeving over gelijke behandeling verbiedt verschil in arbeidsvoorwaarden tussen mannen en vrouwen, mensen met of zonder migratieachtergrond, voltijd- en deeltijdwerkers, en werknemers met een vast of tijdelijk contract.
Ook verschil tussen mensen met en zonder handicap, en tussen gezonde mensen en mensen met een chronische ziekte, is verboden.
Van een wettelijke bepaling mag bij cao of arbeidsovereenkomst alleen worden afgeweken als dat bij die wettelijke regel expliciet is vermeld. Is dat niet aangegeven, dan kan het niet.
In een standaard-cao mogen de afspraken in het arbeidscontract bovendien niet van de cao afwijken.
Bij de eerste loonbetaling moet de werkgever een specificatie van het salaris geven: het loonstrookje. Daarop staan onder meer het brutoloon en het aantal gewerkte uren.
Een nieuwe loonstrook volgt zodra er iets verandert in het loon of in de inhoudingen, zoals premies voor sociale lasten of pensioen. Het loonstrookje mag ook digitaal worden verstrekt, mits de werknemer daarmee instemt.
Loon moet op tijd worden betaald. De arbeidsovereenkomst regelt wanneer, maar bij weekloon mag uitbetaling nooit langer dan een maand duren en bij maandloon ligt de grens op een kwartaal.
Betaalt de werkgever door nalatigheid te laat, dan kan de werknemer aanspraak maken op een verhoging.
Wettelijke minimumvereisten versus cao-afspraken
- Opzegtermijn
- Wettelijke minimums (afhankelijk van diensttijd)
- CaO-afspraken
- Mogen niet onder de wettelijke minimums vallen; gelden als bindend
Belangrijkste wettelijke minimums in het arbeidsrecht
- 1Betaalmoment (weekloon)
- 1Betaalmoment (maandloon)
Proeftijd, vakantie en opzegtermijn: schriftelijk en binnen de grenzen
Een proeftijd geldt alleen als die schriftelijk is afgesproken. Bij een contract dat korter dan twee jaar duurt, mag de proeftijd maximaal één maand bedragen.
Zonder schriftelijke vastlegging is er geen proeftijd, ook niet als partijen daar mondeling iets over hebben gezegd.
Vakantiedagen, vakantiegeld en opzegtermijn horen in het contract of in de cao te worden geregeld. Wettelijke regels en cao-afspraken gaan voor.
Leg daarom naast het aantal vakantiedagen ook vast hoe dat aantal wordt berekend. Leg naast de opzegtermijn van de werknemer ook die van de werkgever vast, of de manier waarop beide worden berekend.
Wanneer de cao op de functie van toepassing is, controleer dan of de contractafspraken over loon, vakantie en opzegtermijn daarbinnen blijven.
Bijzondere bedingen: niet verplicht, wel bewust opnemen
Een concurrentiebeding, relatiebeding of geheimhoudingsbeding is niet verplicht. Willen partijen zo'n beding, dan moet het duidelijk in het contract staan.
Een concurrentiebeding beperkt de werknemer in zijn mogelijkheden om na afloop van het contract bij een ander bedrijf in dezelfde sector te gaan werken. Een relatiebeding beperkt het benaderen van klanten of relaties.
Een geheimhoudingsbeding legt vast welke informatie vertrouwelijk blijft.
Onduidelijke of onvolledige afspraken zorgen later voor problemen: discussies over loon, onduidelijkheid over de duur van het dienstverband of een onbruikbaar concurrentiebeding. Beschrijf bij een concurrentiebeding daarom concreet waarvoor het geldt en hoe lang. Neem het alleen op als daar een duidelijke reden voor is.
Voordelen en risico’s van het opnemen van bijzondere bedingen
- Concurrentiebeding
- Relatiebeding
- Geheimhoudingsbeding
Controlelijst voordat werkgever en werknemer tekenen
Loop vóór ondertekening deze punten langs. Zijn de drie kernelementen duidelijk: arbeid, loon en gezagsverhouding?
Is de verplichte informatie binnen de juiste termijn verstrekt? De basisgegevens (partijen, werkplek, functie, ingangsdatum, duur, uren, salaris en betaalmoment, proeftijd) moeten binnen één week. Vakantietoeslag, vakantiedagen, opzegtermijn, pensioen, concurrentiebeding en cao moeten binnen één maand.
Is gecheckt of er een cao van toepassing is en of de contractafspraken daarbinnen blijven? Zijn proeftijd, loon, uren, vakantie en opzegtermijn expliciet vastgelegd, met de proeftijd schriftelijk en bij een contract korter dan twee jaar maximaal één maand?
Laat beide partijen een ondertekend exemplaar van het contract houden. Voor uitleg over de wettelijke regels, de informatieplichten en voorbeeldafspraken zijn de pagina's van Rijksoverheid over de arbeidsovereenkomst en cao en de contractinformatie van FNV bruikbare vertrekpunten.


