Foto bij het artikel Wanneer zijn algemene voorwaarden van toepassing in een zakelijke overeenkomst?
Foto van Office of Governor Deval Patrick of Massachusetts op Wikimedia Commons · Publiek domein

Contracten

Wanneer zijn algemene voorwaarden van toepassing in een zakelijke overeenkomst?

Algemene voorwaarden gelden alleen als u ze van toepassing verklaart vóór het sluiten van de overeenkomst.

Dit is een redactioneel pseudoniem van de publicatie, geen claim van een onafhankelijk geverifieerde persoonlijke identiteit. Oorspronkelijke redactionele vermelding: Redactie Juridisch.

Kort antwoord: algemene voorwaarden gelden alleen als ze vóór de overeenkomst van toepassing zijn verklaard

Algemene voorwaarden gelden alleen als u ze van toepassing verklaart vóór het sluiten van de overeenkomst. Een zakelijke overeenkomst komt tot stand door aanbod en aanvaarding (artikel 6:217 Burgerlijk Wetboek). Voor toepasselijkheid gelden in beginsel de gewone regels van aanbod en aanvaarding. De voorwaarden moeten dus deel uitmaken van het aanbod of de aanvaarding waaruit de overeenkomst voortkomt.

Voor toepasselijkheid gelden drie eisen: tijdigheid, aanvaarding en informatieplicht. Alle drie moeten kloppen. Alleen een verwijzing in uw eigen stukken is niet voldoende.

In het algemeen wordt ervan uitgegaan dat de wederpartij de voorwaarden bij het aanbod heeft geaccepteerd, indien zij deze voorwaarden niet heeft afgewezen.

Bij concurrerende eigen voorwaarden bepaalt artikel 6:225 lid 3 BW welke set geldt. De eerste verwijzing naar eigen voorwaarden krijgt voorrang; aan de tweede verwijzing komt in beginsel geen werking toe. Dat is de first shot rule.

Voorwaarden die niet in het aanbod of de aanvaarding staan, horen niet bij de overeenkomst. Wat later wordt nagezonden of vermeld, verandert dat niet.

Een verwijzing die pas op de factuur staat, is daarom meestal te laat. Facturatie gebeurt in de praktijk nadat partijen de overeenkomst al hebben gesloten.

Hetzelfde geldt voor de set van de andere partij: ook die geldt alleen als zij die tijdig in het aanbod of de aanvaarding opneemt. Wie het eerst verwijst, bepaalt in de praktijk welke set het haalt, tenzij de andere partij de eerste set uitdrukkelijk van de hand wijst.

De rechtspraak kent uitzonderingen, maar die zijn casuïstisch. Wie discussie over toepasselijkheid wil voorkomen, houdt vast aan de hoofdregel en verklaart de voorwaarden eerder in het traject van toepassing.

Praktisch gevolg van een te late of ontbrekende van toepassingverklaring: bij een geschil kunt u zich niet beroepen op een bepaling uit uw eigen algemene voorwaarden. Die zijn dan niet van toepassing, ongeacht de inhoud.

De drie stappen voor toepasselijkheid

Voor toepasselijkheid zijn drie stappen van belang: 1) tijdige van toepassingverklaring, 2) aanvaarding door de andere partij en 3) naleving van de informatieplicht. Alle drie moeten kloppen; van toepassing verklaren alleen is niet voldoende.

De wettelijke basis voor de overeenkomst is artikel 6:217 BW. Voor de toepasselijkheid van algemene voorwaarden gelden in beginsel de gewone regels van aanbod en aanvaarding. De drie eisen zijn cumulatief: tijdigheid, aanvaarding en informatieplicht. Zonder één ervan is de toepasselijkheid niet rond.

Stap 1, het van toepassing verklaren, is betrekkelijk eenvoudig: neem standaard in offertes en contracten een zinsnede op die uw algemene voorwaarden van toepassing verklaart. Het moment is bepalend: vóór het sluiten van de overeenkomst, dus in de offerte, opdrachtbevestiging of het contract, niet pas bij de factuur.

Stap 2: de verwijzing moet deel uitmaken van het aanbod dat de andere partij aanvaardt, of andersom. Stap 3: voldoe aan de informatieplicht, zodat zij daadwerkelijk kennis kan nemen van de voorwaarden waaraan zij zich bindt.

In het algemeen wordt ervan uitgegaan dat de wederpartij de voorwaarden bij het aanbod heeft geaccepteerd, indien zij deze voorwaarden niet heeft afgewezen.

De drie stappen zijn cumulatief. Zonder aanvaarding door de andere partij, of zonder naleving van de informatieplicht, is de toepasselijkheid niet rond — ook al staat de verwijzing op de juiste plek en op het juiste moment.

Gebruikt uw onderneming meerdere sets algemene voorwaarden, maak dan duidelijk welke set van toepassing is of welk (onder)deel van de prestatie elke set beheerst. Dat is relevant als u zowel producten als diensten levert met verschillende voorwaarden: zonder die toedeling weet de andere partij niet welke voorwaarden op welk deel slaan.

Drie stappen voor toepasselijkheid van algemene voorwaarden

  1. Tijdige van toepassingverklaringVerklaar uw voorwaarden van toepassing vóór het sluiten van de overeenkomst, bijvoorbeeld in offerte of contract.
  2. Aanvaarding door de andere partijDe verwijzing moet deel uitmaken van het aanbod of de aanvaarding die de wederpartij accepteert.
  3. Naleving van de informatieplichtZorg dat de wederpartij daadwerkelijk kennis kan nemen van de voorwaarden waaraan zij zich bindt.

Welke voorwaarden gelden als beide partijen eigen voorwaarden gebruiken?

Verwijzen beide partijen naar hun eigen algemene voorwaarden, dan is niet direct duidelijk welke set geldt. Dit is de battle of forms.

Artikel 6:225 lid 3 BW bevat hiervoor een speciale regeling. De wet bepaalt: 'Verwijzen aanbod en aanvaarding naar verschillende algemene voorwaarden, dan komt aan de tweede verwijzing geen werking toe, wanneer daarbij niet tevens de toepasselijkheid van de in de eerste verwijzing aangegeven algemene voorwaarden uitdrukkelijk van de hand wordt gewezen.'

Uit artikel 6:225 lid 3 BW volgt de first shot-rule. De partij die in het eerst verzonden geschrift naar haar voorwaarden verwijst, wint de battle. Haar voorwaarden zijn van toepassing, tenzij de andere partij de toepasselijkheid van die voorwaarden uitdrukkelijk heeft afgewezen.

Uitgangspunt: de partij die als eerste naar haar eigen voorwaarden verwijst, krijgt voorrang. Dat is de first shot rule, ook wel 'wie het eerst komt, het eerst maalt'. Die voorrang volgt uit artikel 6:225 lid 3 BW.

Reageert de andere partij op die eerste verwijzing met enkel een verwijzing naar haar eigen algemene voorwaarden, dan heeft dat geen werking. Het noemen van eigen voorwaarden in een later bericht verandert niets aan de set die als eerste van toepassing is verklaard.

Wie zich bij een geschil op haar eigen voorwaarden wil beroepen, moet dus als eerste verwijzen. Verwijst u pas later, dan levert dat hier niets op.

De Hoge Raad oordeelde in 1997 dat bij verwijzing naar twee sets zonder duidelijke rangorde in het geheel geen voorwaarden golden. In 2015 oordeelde de Hoge Raad dat twee sets voorwaarden cumulatief van toepassing kunnen zijn. Het verschil zat in het woordje 'of'.

Bij tegenstrijdige bepalingen in twee sets moet aan de hand van de Haviltex-maatstaf worden onderzocht welke bepaling voorgaat. De Raad van Arbitrage voor de Bouw oordeelde op 1 februari 2017 (nr. 35.524) dat zowel de AVA 2013 als de Algemene Inkoopvoorwaarden van toepassing konden zijn.

De Haviltex-maatstaf houdt kort gezegd in dat onderzocht moet worden wat partijen over en weer redelijkerwijs uit elkaars verklaringen en gedragingen hebben mogen afleiden en ten aanzien daarvan in redelijkheid van elkaar mochten verwachten. De rechter kan daarbij allerlei omstandigheden meewegen.

In het internationale handelsverkeer gelden andere regels. De first shot rule is daar niet (altijd) zonder meer van toepassing. Bij grensoverschrijdende contracten kunt u daarom niet zonder meer op de Nederlandse uitkomst vertrouwen, ook al verwijst u zelf als eerste naar uw voorwaarden.

Battle of forms: welke voorwaarden gelden bij concurrerende sets?

  • Eerste verwijzing (first shot rule)Geldt als van toepassing, tenzij de tweede partij deze uitdrukkelijk afwijst.
  • Tweede verwijzing zonder afwijzingHeeft geen werking; geen nieuwe overeenkomst op basis van deze set.
  • Uitdrukkelijke afwijzing nodigAlleen als de eerste set expliciet wordt afgewezen, kan de tweede set van toepassing zijn.
  • Internationaal handelsverkeerFirst shot rule is niet altijd van toepassing; andere regels kunnen gelden.

Uitdrukkelijk afwijzen: wanneer ontstaat een nieuw aanbod?

Wilt u de algemene voorwaarden van de tegenpartij opzijzetten, wijs die dan uitdrukkelijk af én verwijs tegelijk naar uw eigen algemene voorwaarden. Pas dan ontstaat een nieuw aanbod. Dat aanbod moet de andere partij aanvaarden voordat een overeenkomst ontstaat; gebeurt dat niet, dan is er geen overeenkomst op basis van uw voorwaarden.

Een enkele afwijzing van haar voorwaarden in uw eigen algemene voorwaarden is onvoldoende. Dat kwalificeert niet als uitdrukkelijke afwijzing. De afwijzing moet zichtbaar zijn in het concrete aanbod of de concrete reactie, niet alleen opgesloten in de tekst van uw eigen set.

Artikel 6:225 lid 3 BW bepaalt dat aan de tweede verwijzing geen werking toekomt als daarbij niet tevens de toepasselijkheid van de eerste voorwaarden uitdrukkelijk van de hand wordt gewezen.

In de praktijk realiseren partijen zich vaak niet dat ze allebei naar verschillende voorwaarden verwijzen. Dan is er geen uitdrukkelijke afwijzing en krijgt de eerstgenoemde set voorrang. Wil iemand bij een geschil een bepaling uit haar eigen voorwaarden gebruiken, dan moet zij de set van de andere partij correct en uitdrukkelijk afwijzen. Ook moeten haar eigen voorwaarden op de overeenkomst van toepassing zijn verklaard.

Praktische checklist voor zakelijke overeenkomsten

Verklaar uw algemene voorwaarden tijdig van toepassing: in de offerte, opdrachtbevestiging of het contract, dus vóór het sluiten van de overeenkomst. Een verwijzing die alleen op de factuur staat, komt in de regel te laat, omdat facturatie na het sluiten plaatsvindt.

Geef precies aan welke set voorwaarden geldt en, bij meerdere sets, welk deel van de prestatie door welke set wordt beheerst. Dat voorkomt discussie bij gemengde opdrachten met bijvoorbeeld zowel producten als diensten.

Leg vast dat de andere partij de voorwaarden aanvaardt. Zo blijft de verwijzing deel van het aanbod of de aanvaarding, en voldoet u aan de informatieplicht.

In het algemeen wordt ervan uitgegaan dat de wederpartij de voorwaarden bij het aanbod heeft geaccepteerd, indien zij deze voorwaarden niet heeft afgewezen.

Wijs afwijkende voorwaarden van de tegenpartij correct af: uitdrukkelijk én met verwijzing naar uw eigen voorwaarden. Een enkele afwijzing in uw eigen voorwaarden is onvoldoende. Het nieuwe aanbod dat daaruit volgt, moet de andere partij aanvaarden voordat de overeenkomst wordt gesloten.

Controleer bij concurrerende voorwaarden of de eerste verwijzing naar uw set verwijst. Zo niet, dan moet u de andere set uitdrukkelijk van de hand wijzen en een nieuw aanbod doen.

Bij internationale overeenkomsten: controleer welke regels gelden. De first shot rule is daar niet altijd zonder meer van toepassing. Verwijzen beide partijen naar eigen voorwaarden zonder uitdrukkelijke afwijzing van de andere set? Dan telt de eerste verwijzing.

Praktische checklist voor zakelijke overeenkomsten

  • Verklaar voorwaarden tijdig van toepassingIn offerte, opdrachtbevestiging of contract – niet op factuur.
  • Geef duidelijk aan welke set geldtBij meerdere sets: welk deel van de prestatie door welke set beheerst wordt.
  • Zorg voor aanvaarding door wederpartijDe voorwaarden moeten deel uitmaken van het aanbod of de aanvaarding.
  • Wijs afwijkende voorwaarden uitdrukkelijk afNiet alleen in eigen voorwaarden vermeld, maar zichtbaar en met verwijzing naar eigen set.
  • Controleer internationale overeenkomstenFirst shot rule geldt niet altijd buiten Nederland; controleer toepasselijke regels.

Meer uit Contracten