
Vergunningen
Omgevingsvergunning voor je bedrijf: wanneer verplicht, wat kost het en hoe lang duurt het?
Wanneer een ondernemer een omgevingsvergunning, melding of alleen algemene regels nodig heeft, hoe leges uit de bouwsom volgen en welke beslistermijnen gelden, met rekenvoorbeeld.
Wat je moet weten
- Onder de Omgevingswet is een vergunning de uitzondering. De wet wil zoveel mogelijk activiteiten regelen met algemene regels. Soms moet je vooraf een melding doen en een beperkt aantal activiteiten blijft vergunningplichtig (IPLO).
- Of jouw plan een vergunning, een melding of alleen naleving van algemene regels vraagt, hangt af van de activiteit, de locatie en het omgevingsplan van je gemeente. De Vergunningcheck in het Omgevingsloket geeft een actielijst, maar je kunt daaraan geen rechten ontlenen.
- Horeca en detailhandel staan niet in het Besluit activiteiten leefomgeving (Bal). Voor hen gelden de algemene milieuregels in het omgevingsplan (Rijksoverheid).
- Leges worden bepaald in de legesverordening van je gemeente. Bij een aannemingssom van € 180.000 (exclusief btw) is het bouwtechnische deel in Den Helder € 1.062,00 en in Amsterdam € 1.672,50, beide volgens de verordeningen voor 2026.
- De reguliere procedure duurt acht weken, of twaalf weken als een ander bestuursorgaan moet instemmen. Eenmalig kan het bevoegd gezag zes weken verlengen. De uitgebreide procedure duurt in beginsel zes maanden.
- Wordt de vergunning geweigerd, dan kun je toch leges verschuldigd zijn. In Den Helder krijg je bij weigering van een bouw- of milieubelastende activiteit 25 procent terug.
Wanneer is een omgevingsvergunning nodig?
De gemeente legt in het omgevingsplan vast wat op een plek mag. Daarnaast gelden rijksregels in de Omgevingswet, het Bal en het Besluit bouwwerken leefomgeving (Bbl). Provincie, gemeente en waterschap kunnen in hun eigen regels extra vergunningplichten opnemen (IPLO).
Artikel 5.1 van de Omgevingswet noemt de activiteiten waarvoor een omgevingsvergunning nodig kan zijn. Het gaat onder meer om een omgevingsplanactiviteit, een bouwactiviteit, een milieubelastende activiteit en het lozen op een oppervlaktewaterlichaam. Voor de bouwactiviteit, de milieubelastende activiteit en de lozing geldt de vergunningplicht alleen in gevallen die bij algemene maatregel van bestuur zijn aangewezen.
Voor ondernemers werkt dit in drie stappen:
- Kijk of het omgevingsplan je activiteit op deze plek toestaat. Past je plan er niet in, dan kan een omgevingsplanactiviteit of een afwijking nodig zijn.
- Kijk of het Bal of het Bbl een vergunningplicht, een meldingsplicht of alleen algemene regels voor je activiteit bevat.
- Kijk of de provincie, het waterschap of de gemeente een eigen vergunningplicht heeft.
De Vergunningcheck doet deze controle met vragen van gemeente, waterschap, provincie en Rijk. De uitkomst is een actielijst met maximaal acht soorten acties, zoals vergunningen aanvragen, melden en informatie geven of contact opnemen. Voor sommige werkzaamheden bestaan nog geen vragen. Je krijgt dan het advies contact op te nemen met je gemeente of waterschap.
Voorbeelden: vergunning, melding of algemene regels
De volgende voorbeelden komen uit officiële informatie. De lokale onderdelen daarvan zijn voorbeelden. Jouw omgevingsplan kan anders bepalen.
| Activiteit | Soort toestemming | Bron |
|---|---|---|
| Non-ferrometalen smelten of gieten | Vergunning (art. 3.106 lid 1 sub b Bal) | IPLO-casus metaalgieterij |
| Een bedrijfspand van 6 meter hoog bouwen voor een metaalgieterij | Vergunning voor de bouwtechnische aspecten (art. 2.25 Bbl) | IPLO-casus metaalgieterij |
| Koelwater lozen op water van het waterschap | Vergunning als de waterschapsverordening die eist. Het Bal eist die pas boven 50 MW warmtevracht | IPLO-casus metaalgieterij |
| Bomen kappen op het bouwterrein | Alleen vergunning als het omgevingsplan dat bepaalt | IPLO-casus metaalgieterij |
| Een café of restaurant in gebruik nemen | Gebruiksmelding bij meer dan 50 personen, minstens vier weken vooraf | IPLO |
| Een lichtbak aan de gevel of letters op het raam | Mogelijk omgevingsvergunning | KVK |
| Horecabedrijf zelf | Geen vergunningplicht uit het Bal, wel algemene milieuregels in het omgevingsplan | Rijksoverheid, IPLO |
In de casus van IPLO leidt één bedrijfsplan tot vier vergunningplichten bij twee overheden. Het waterschap beslist over het lozen, de gemeente over de rest. Water en niet-water vraag je apart aan, maar je mag de aanvragen tegelijk indienen. Gaat het om een horecazaak met bijvoorbeeld een propaantank in het buitengebied, dan kunnen toch regels uit het Bal gelden (IPLO).
Wil je het hele palet zien, ook voor horeca, evenementen en branches, lees dan het artikel met het overzicht van vergunningen voor je bedrijf.
Wat kost het? Zo komt de gemeente tot de leges
Gemeenten mogen leges heffen voor het in behandeling nemen van een aanvraag. Ze stellen de tarieven vast in een verordening. De tarieven moeten kostendekkend zijn (IPLO). Dat verklaart waarom twee gemeenten bij dezelfde aanvraag een verschillend bedrag rekenen.
Voor een bouwactiviteit is de maatstaf de bouwsom. In Den Helder is dat de aannemingssom exclusief omzetbelasting. Ontbreekt een aannemingssom, dan geldt een raming van de kosten. Bouw je deels zelf, dan telt de prijs die een derde zou vragen (Legesverordening Den Helder 2026). Ook de Amsterdamse verordening rekent met een prijs exclusief omzetbelasting (Algemene legesverordening Amsterdam 2026, art. 3.1.4). Redactionele suggestie: leg de aannemingssom vast in je contract met de aannemer en bekijk welke algemene voorwaarden daarbij gelden, zoals de UAV 2012 waarnaar de Den Helderse verordening verwijst.
Rekenvoorbeeld
Aanname: je laat een bedrijfspand uitbreiden met een aannemingssom van € 180.000 exclusief btw. Het is een rekenvoorbeeld, geen offerte.
Den Helder, tarieven 2026. Voor de bouwtechnische activiteit staat bij bouwkosten van € 100.000 tot € 400.000 een tarief van 0,59 procent met een minimum van € 798,65 (art. 2.3.1).
- 0,59 procent van € 180.000 is € 1.062,00. Dat ligt boven het minimum.
- Moet je voor het bouwwerk ook een omgevingsplanactiviteit aanvragen, bijvoorbeeld omdat het plan afwijkt van het omgevingsplan, dan komt daar een tweede tarief bij (art. 2.3.2). Dat is 1,52 procent, met een minimum van € 2.053,70, dus € 2.736,00.
- Zitten beide activiteiten in je aanvraag, dan telt de verordening ze op (art. 2.1.3 sub b): € 1.062,00 plus € 2.736,00 is € 3.798,00.
Amsterdam, tarieven 2026. Hier werkt het tarief met schijven. Boven € 75.000 en tot € 250.000 geldt € 570,00 plus 1,05 procent van het deel boven € 75.000 (Algemene legesverordening Amsterdam 2026, art. 3.5.1). Dat is € 570,00 plus 1,05 procent van € 105.000, ofwel € 1.102,50. Samen € 1.672,50 voor het bouwtechnische deel.
Voor dezelfde bouwsom komt het bouwtechnische deel dus op € 1.062,00 of € 1.672,50 uit. Check bovendien of jouw gemeente aparte tarieven voor een omgevingsplanactiviteit, een monument of een milieubelastende activiteit rekent. In Den Helder kost een aanvraag voor een bedrijfstak-overstijgende milieubelastende activiteit uit het Bal € 4.846,80 in de reguliere en € 7.863,65 in de uitgebreide procedure.
Wat komt er bovenop?
Naast de leges betaal je de mensen die de aanvraag voorbereiden. De Omgevingsregeling bepaalt welke stukken je moet indienen, bijvoorbeeld bouwtekeningen en sterkteberekeningen (Rijksoverheid). Die kosten hangen af van de omvang van het project en van wie het werk doet. Een vast bedrag is daarom niet te noemen. Redactionele suggestie: vraag voordat je opdracht geeft aan de gemeente welke stukken ze bij jouw plan nodig vindt, en vraag voor tekenwerk en berekeningen meer dan één offerte.
Een vooroverleg is soms gratis. In Den Helder kost een informatie-overleg niets, een principeverzoek of intaketafel € 186,85 en een omgevingstafel € 5.500.
Betaal je ook bij een weigering of intrekking?
De Rijksoverheid schrijft dat je ook kosten kunt hebben als de gemeente de vergunning niet verleent. Wat je terugkrijgt, regelt de verordening. In Den Helder krijg je bij intrekking van een aanvraag in de reguliere procedure binnen vier weken na indiening 75 procent terug, tussen vier en zes weken 50 procent en daarna 25 procent. Bij weigering van een bouw- of milieubelastende activiteit krijg je 25 procent terug. In het rekenvoorbeeld is dat € 265,50 van de € 1.062,00.
Hoe lang duurt het?
De Omgevingswet kent twee procedures.
Reguliere procedure. Dit is de hoofdregel. Het bevoegd gezag beslist binnen acht weken na ontvangst van de aanvraag, of binnen twaalf weken als de beslissing instemming van een ander bestuursorgaan nodig heeft. Eenmalig kan het de termijn met ten hoogste zes weken verlengen. Dat besluit moet binnen de beslistermijn bekend zijn (artikel 16.64 Omgevingswet). Het langste traject is dus veertien weken, of achttien weken als instemming nodig is. Wordt de beslissing aangehouden, dan begint de termijn pas op de dag dat de aanhouding eindigt (artikel 16.61).
Uitgebreide procedure. Die geldt in aangewezen gevallen, op verzoek of met instemming van de aanvrager, en kan door het bevoegd gezag worden toegepast bij een buitenplanse omgevingsplanactiviteit met aanzienlijke gevolgen waartegen naar verwachting bedenkingen komen (artikel 16.65). De Algemene wet bestuursrecht geeft dan uiterlijk zes maanden (artikel 3:18). Bij een zeer ingewikkelde of omstreden aanvraag kan het bevoegd gezag binnen acht weken na ontvangst de termijn eenmaal met een redelijke termijn verlengen, die ten hoogste zes weken bedraagt (artikel 3:18 lid 2 Awb en artikel 16.66 lid 3 Omgevingswet).
Een gebruiksmelding heeft een eigen regel: minstens vier weken voor ingebruikname.
Zo pak je het aan
- Doe de Vergunningcheck op het adres waar je wilt bouwen of ondernemen.
- Vraag bij de gemeente of het omgevingsplan en de legesverordening iets bijzonders bevatten voor jouw plan.
- Gebruik een vooroverleg als je plan afwijkt van het omgevingsplan of als meerdere overheden betrokken zijn.
- Dien één complete aanvraag in via het Omgevingsloket, of per post bij de gemeente. Een onvolledige aanvraag kost tijd.
- Houd rekening met de beslistermijn voordat je aannemers of verhuurders vastlegt. Redactionele suggestie: neem in contracten een voorbehoud op voor het verlenen van de vergunning.
Bronnen
- Omgevingswet, wetten.overheid.nl
- Algemene wet bestuursrecht, wetten.overheid.nl
- Vergunningplicht, Informatiepunt Leefomgeving
- Casus vergunningplicht en regels van de Omgevingswet, Informatiepunt Leefomgeving
- Resultaat van de Vergunningcheck, Informatiepunt Leefomgeving
- Leges en Omgevingswet, Informatiepunt Leefomgeving
- Wanneer moet ik als bedrijf een milieu- of omgevingsvergunning aanvragen, Rijksoverheid
- Vergunning aanvragen voor (ver)bouwen, Rijksoverheid
- Legesverordening Den Helder 2026, lokaleregelgeving.overheid.nl
- Algemene legesverordening Amsterdam 2026, lokaleregelgeving.overheid.nl
- Gebruiksmelding in het Bbl, Informatiepunt Leefomgeving
- Gebruiksregels horeca, Informatiepunt Leefomgeving
- Vergunningen voor uw bedrijf, Ondernemersplein
- Horecabedrijf starten: deze horecavergunningen heb je nodig, KVK
